گلسنگها نقش بسيار مهمي در اكوسيسيتم ها و كلاً اكوسفر ايفا مي كنند اما به جرات مي توان گفت كه كمتر مورد توجه انسانها قرار مي گيرند . بسياري از ما شايد تا به حال گلسنگ نديده باشيم و شايد بارها بدون تفاوت از محل رويش آن گذر كرده باشيم . همين امر باعث شده بسياري از مردم اطلاعات كمي در مورد گلسنگ ها ونقش آنها در حيات داشته باشند .
در اولين محلي كه سنگها نمايان مي شوند و هنوز خاكي بوجود نيامده گلسنگها به عنوان پيشگامان حيات ظاهر مي شوند .
گلسنگها با اينكه مانند گياهان و جانوران داراي رده بندي هستند و جنسهاي مختلفي از آنها در خانواده هاي مختلف قرار مي گيرند اما در حقيقت يك موجود واحد نيستند ؛ بلكه پيكره گلسنگ از دو موجود متفاوت كه به صورت همزيست با يكديگر زندگي مي كنند ايجاد شده است ! .
گلسنگ حاصل همزيستي يك عنصر قارچي يا mycobiont با يك عنصر فتوسنتزي (photobiont ) است . عنصر فتوسنتزي كه عمدتاً جلبكهاي سبز و يا سيانوباكترها هستند بوسيله نور خورشيد فتوسنتز كرده و عنصر قارچي نيز آب و املاح را براي عنصر فتوسنتزي مهيا مي كند و به اين ترتيب كل پيكره گلسنگ بر اساس يك رابطه همزيستي رشد مي كند .
اما اينكه رابطه قارچ و جلبك در گلسنگ يك رابطه همزيستي حقيقي است كمي مورد بحث است . به عقيده برخي محققان جلبك وابستگي كمي به قارچ دارد و در خارج از گلسنگ نيز مي تواند به حيات خود ادامه دهد و بر همين اساس اعتقاد دارند كه قارچ براي حيات خود جلبك ها را استثمار مي كند و رابطه بين آنها نه رابطه همزيستي كه نوعي رابطه انگلي است (شكل ۱) . از طرف ديگر مشخص است كه قارچ نيز رطوبت و مواد معدني براي جلبك مهيا مي كند و اين رابطه نمي تواند يك رابطه انگلي صرف باشد .
شكل ۱. به عقيده برخي محققان رابطه قارچ و جلبك نوعي رابطه انگلي است .
برشي طولي از پيكره گلسنگ ما را با جزئيات اين رابطه در اين اكوسيستم كوچك آشنا مي كند .( گلسنگ را مي توان يك اكوسيستم در نظر گرفت ) .
در برش طولي چهار لايه قابل روئيت است :در بالاترين لايه ، رشته هاي بسيار متراكم و به هم تنيده قارچي مشاهده مي شود كه نقش محافطتي داشته و به لايه كورتكس فوقاني معروف است . بلافاصله زير لايه كورتكس ، لايه جلبكي ديده مي شود كه اجتماعي از جلبكهاي فتوسنتزي هستند كه توسط شبكه از رشته هاي قارچي به يكديگر متصل شده اند در برخي مواقع رشته هاي قارچ توسط اندام نخ مانندي به درون جلبك نفوذ كرده است .
سومين لايه كه زير لايه جلبكي واقع است لايه اي از رشته هاي قارچي با تراكم بسيار كمتر از لايه كورتكس است كه به مدولا( medulla ) معروف است .
آخرين لايه نيز مجددا تراكم بسيار زيادي از رشته هاي قارچي است كه به كورتكس زيرين موسوم است . در كورتكس تحتاني رشته هاي ريشه مانندي به نام ريزين (Rhizin ) وجود دارند كه باعث اتصال گلسنگ به سطح بستر خود مي شوند (شكل ۲) .
شكل ۲ . برش طولي گلسنگ
شكل ۳ . چند تصوير زيبا از گونه هاي مختلف گلسنگ .
ادامه دارد ....
