گوناگون از زيست شناسي

170 میلیون سال پیش در اواسط دوره ژوراسیک  ، گونه جدیدی از دوبالان (Dipetra) در قسمتی از این کره خاکی که هم اکنون آمریکای جنوبی نامیده می شود تکوین یافت . پشه که قدرت سازگاری بالایی داشت به سرعت در تمامی زمین پخش شد و توانست بدون خطر تا بدین زمان زیست کند. هر چند که پشه های فعلی 3/1 جثه اجداد اولیه خود را دارا هستند  اما بسیاری از عادات باستانی خود را حفظ کرده اند .  

پشه از راسته دوبالان( (Diptera و در خانواده Culicidae طبقه بندی می شود در این خانواده 9 جنس پشه وجود دارد که به جز جنس Toxorhynchites، ماده های دیگر جنسها خون مهره داران را می میکند . وزن پشه حدود 2-2.5 میلی گرم بوده و سرعتی در حدود 1.5 تا 2.5 کیلومتر در ساعت دارد.

پشه ها قانوناً جزء  حشرات شهد خوار طبقه بندی می شوند زیرا حشره در بیشتر مواقع از شهد گیاهان و عصاره میوه استفاده می کند . اما پشه ماده بنا بر غریزه مادری خود ناچار است وعده هایی از خون را به مصرف برساند! تخمهای پشه برای نمو خود نیاز به پروتئین دارند اما شهد گیاهان فاقد پروتئین است به همین جهت پشه مادر چاره ای جز خون آشامی ندارد.

 پشه برای یافتن قربانی خون گرم خود تقریبا تمامی ابزار لازم را بدست آورده است !  .حشره ماده به دی اکسید کربن بسیار حساس است ، دی اکسید کربن به طور طبیعی طی تنفس ایجاد میشود .  علاوه بر آن برخی مواد دفعی در عرق نیز پشه ها را جلب می کند از طرف دیگر پشه می تواند گرمای بدن را از فواصل دور تشخیص دهد . حشره نر اما در تمام عمر خود از شهد گلها تغذیه کرده و فاقد اندامهای مکش خون است .

عمل مکیدن توسط خرطوم حشره که واجد اندامهای سوزن مانند برای ایجاد سوراخ در پوست قربانی است صورت می گیرد و نوشیدن خون گاه ساعتها به طول می انجامد, در طی این مدت مواد ضد انعقاد خون مرتباً از غدد بزاقی حشره ترشح می شوند و نوشیدن بودن هیچ مشکلی ادامه می یابد .  

طبق برخی مطالعات مشخص شده که افراد مذکر بیشتر در معرض نیش پشه هستند و همچنین مشخص شده افراد چاق و افرادی که واجد گروه خونی O هستند بیشتر توسط این حشرات گزیده می شوند .

پشه ماده در آبهای راکد و در هر مکان که کمی آب در آن جمع شده باشد( مانند قوطی خالی کنسرو پس از باران!) تخم ریزی می کند . چند روز بعد لارو پشه که بسیار فعال است از تخمها خارج شده و از همان اول به شکار لاروهای حشرات دیگر و کرمهای کوچک می پردازد . لارو پشه از طریق سیفونی که در قسمت انتهایی دم خود دارد تنفس می کند به طوری که آن را کمی بیرون ازسطح آب نگه داشته نفس می کشد  . پس از مدتی لاروها وارد فاز دیگری از زندگی خود شده و به فرم شفیره((Pupa در می آیند . شفیره ها شبیه لاروها هستند اما برخلاف لاروها از طریق اندامهای شاخ مانندی که بروی سینه حشره موجود است و به روزنه های تنفسی بروی پوست جانوری ختم می شود تنفس می کنند . نهایتا با خروج حشره بالغ از شفیره دگردیسی حشره پایان می یابد.

مناسفانه بسیاری از بیماریها از طریق نیش این ماده ها منتقل می شوند !

جالب است بدانید که پشه ها هر سال بیماریهای مختلف را بین 700 میلیون نفر منتقل می کنند . گونه آنوفل ناقل پارازیتی به نام  پلاسمودیوم است که بیماری مالاریا را سبب می شود . متاسفانه سالانه حدود 1.5 میلیون نفر بر اثر مالاریا جان خود را از دست می دهند که اکثر آنها کودکان زیر 5 سال هستند .

انگل دیگری به نام فیلاریاسیس نیز توسط گونه ای پشه منتفل می گردد . فیلاریاسیس عامل بیماری به نام پیل پایی یا الفانتیاسیس (elephantiasis) است .  دراین بیماری بخشهایی از بدن بویژه پاها بشدت ورم می کنند ، 40 میلیون نفر در دنیا با این بیماری دست به گریبانند .

از طرف دیگر بسیاری از ویروسها مانند ویروس عامل تب زرد(yellow fever( ، ویروس عامل تب دنگو(dengue fever(، ویروس عامل تب دره ریفت (Rift Valley fever) و عامل تب نیل از طریق نیش پشه منتقل می گردد . به احتمال زیاد ویروس عامل ایدز توسط پشه منتقل نمی شود .  

جمع آوری زباله ها بویژه آنهایی که آب باران در آنها جمع می شود تا حد زیادی می تواند در کنترل جمعیت پشه موثر باشد . بسیاری از ماهیان و حشرات شکارچی لارو و پشه بالغ را به مصرف می رسانند که می تواند در جهت کنترل بیولوژیک جمعیت پشه مورد استفاده قرار گیرد .

مشخص شده که موادی مانند روغن اکالیپتوس و گیاهانی مانند سیر و شمعدانی پشه ها را از محیط متواری می کنند که می تواند به عنوان ضد پشه های طبیعی مورد استفاده قرار گیرند .