گوناگون از زيست شناسي

رودخانه بزرگ كوكي توس ( Cocytus )بعد از گذارندن مسير طولاني به مركز زمين وارد مي شود , مكاني گرم و سوزان ! , مكاني براي فريب خورده گاني كه سرنوشتي جز اينكه تا ابد در اين مكان محبوس باشند ,ندارند. اما قربانيان رودخانه با همدستي يك گروه الهه زيباي اغواگر معروف به نيمف(Nymph )تامين مي شد! هر كدام از نيمفها عطر مخصوص به خود را داشتند كه باعث مي شد مردان مختلفي جذب آنها شوند و در نهايت بسيار كم پيش مي آمد كه كسي به بركه محل زندگي نيمفها وارد شده ومحسور بوي سحر آميز انها نشود . ورود به بركه به طمع رسيدن به نيمفها عاقبتي جز وارد شدن به كوكي توس نداشت و فريب خوردگان صد هزار سال با جريان سهمگين رود كوكي توس همراه مي شدند تا به مركز زمين و نهمين طبقه جهنم وارد شوند .

مينته ( Minthe )يكي از نيمفهاي زيبا بود كه با عطر مست كننده مخصوص به خود , قربانيان زيادي براي كوكي توس مهيا مي كرد وبسيلر مورد توجه هادس (Hades)خداي دوزخ بود . هادس براي جلب مردان بيشتر به راه حل تازه اي مي انديشيد به هر حال مردان زيادي در نفاط بسيار دورتر از بركه نيمفها زندگي مي كردند و نمي توانستند بوي نيمفها را استشمام كنند . به همين دليل هادس بوي مخصوص هر نيمف را وارد يك گل مي كرد و بوي مخصوص مينته به گل نعناع (Mentha Sp. )رسيد .

در سيتم رده بندي نعناع را در خانواده (Lamiaceae)رده بندي مي كنند كه گياهان مانند: ريحان . پونه , اسطخودوس, مرزه , مريم گلي , گوش بره و .... نيز در اين خانواده قرار مي گيرند . تقريبا بين 25 تا 30 گونه نعناع در دنيا موجود است كه سهم قاره اقيانوسيه 7 گونه و آمريكاي لاتين يك گونه مي باشد . بقيه گونه ها در اروپا و آسيا پراكنده هستند. علاوه بر آن دورگه هاي زيادي نيز از تلقيح دو گونه مختلف به دست آمده است. گياه نعناع گياه مقاومي است وشرايط نامساعد محيطي را به خوبي تحمل مي نمايد واز لحاظ درماني نيز پشتوانه تاريخي بسياري دارد . مقدار منتول در گياه نعناع بين 55% تا 35% متغيير مي باشد و هر چه گياه ديرتر برداشت شود مقدار منتول آن كاهش مي يابد. منتول باعث احساس خنكي در دهان مي شود و طعم ويژه روغن نعناع كه در شكلات سازي كاربرد دارد به علت حضور همين ماده است . در طب سنتي ايران تا 50 مورد استفاده درماني براي نعنا بيان شده است كه مهمترين آنها به اين قراراست: تقويت كننده معده و روده , ضد تشنج و ضد سرفه , آرام بخش , موثر در سرماخوردگي و انفلوانزا ,مسكن درد دندان , جلوگيري از پوسيدگي دندان , رفع حال تهوع , تب بر , ضد خارش , پايين آورنده كلسترول و رقيق كننده صفرا .

منتول نعناع را عموما از گونه( Mentha sativa ) استخراج مي كنند . علاوه بر منتول تركيب ديگري به نام پولژيول(pulegiol)در گونه هاي مختلف نعناع وجود دارد و نسبت منتول / پولژيول با عث مي شود طعم گونه هاي نعناع تا حدودي متفاوت باشد . براي مثال در دو گونه نعناع پني رويال(Mentha pulegium)و نعناع كورسي كن (Mentha requienii)مقدار پولژيول بسيار زياد است و طعم شيريني دارند و در عوض در گياه (Mentha sativa)مقدار منتول بسيار بيشتر است .طعم سيب مانند گونه (Mentha suaveolens)نيز به علت دو تركيب منتول و پولژيول است .

اخيرا گونه اي به نام نعناع فلفل برگي به بازار آمده كه هيبريدي از دو گونه نعناع ( Mentha aquatica × Mentha suaveolens )مي باشد كه طعم تندي دارد .

وقتي چشمهاي خود را براي مدتي مي بنديد پس ار مدتي صفحه سياه جلو چشمان شما صحنه نمايش جالبي خواهد شد در ابتدا نقطه هاي فراواني را مشاهده مي كنيد و پس از آن خطوط در هم و برهم و سپس وارد فاز تخيل شده و تصاويري مشاهده مي كنيد كه به آن بيشتر فكر مي كنيد همين تجربه براي انسانهاي نخستين هم تكرار مي شد وقتي چشمهاي خود را مي بستند و يا با انجام مراسم ويژه رقص وارد فاز خلسه مي شدند در ابتدا خطوط و نقطه هاي مشا هده مي كردند و پس از آن تصاوير حيواناتي كه براي غذا مصرف مي كردند را در تخيل خود مشاهده مي كردند وبا فكراينكه اين تصاوير يه آنها الهام شده است با رسم تصاوير آنها را جاودانه مي كردند . مطمئنآَ اگر در آن زمان گاري , كامپيوتر يا هر وسيله اي كه بيشتر مورد استفاده بود وجود داشت تصوير آن هم بر ديواده غار نقش مي بست . اما اثر اين تخيلات تا به امروز هم ادامه دارد . با تكامل انسان قدرت تخيل او نيز بيشتر شد . تخيل درمورد اژدها . پري دريايي , هيولا , ديو وبسياري از موجودات ديگر كه بعدها پايه داستانها و افسانه ها قرار گرفت و گاهي موارد اين تخيلات آنفدر شديد مي شد كه انسان موجود تخيلي كه زائيده فكر خود او بوده است را بسيار نزديك به خود و واقعي حس مي كرد. همچنين نقل ويژگي موجود تخيلي به ديگر افراد كه در فكر شخصي مثلا جادوگر قبيله شكل مي گرفت باعث مي شد كه افراد ديگر نيز همان تصوير را در ذهن خود مشاهده كنند مشابه اين حالت براي خود ما نيز اتفاق مي افتد براي مثال وقتي صحبت از اژدها به ميان مي آيد همه تصويري از يك خزنده با بالهاي بزرگ را به ذهن مي آوريم علت خلق تصوير اژدها با اين ويژگي اينست كه بارها وبارها توسط داستانها وفيلمها , شكلي از اژدها به ذهن ما القا شده است و نمي توانيم تصوير غير از اين را به ذهن بياوريم . اين القائات فكري گاها باعث كسب درآمد براي عده اي مي شود براي مثال گاه گاهي گزارشاتي مبني بر روئيت جاي پاي يتي (Yeti)- موجودي انسان نما با بدني به پر مويي گوريل - بروي برفهاي مناطق كوهستاني ارائه مي شود حال اينكه چه كسي اولين بار تفكري از يتي را در ذهن خود خلق كرد و چگونه اين داستان فراگير شد در هاله اي از ابهام قرار دارد ولي چيزي كه مسلم است تا به حال مدرك مستدلي كه جانور شناسان را قانع كند كه چنين جانوري وجود دارد كشف نشده است , چند قطعه عكس از جاي پا , آن هم مشخص نشده است كه چرا هر بار فقط يك يا دو جاي پا روئيت مي شود وآيا يتي بقيه مسير را پرواز مي كند يا براي يك لحظه غيب مي شود و البته بيشتر جاي پاها كه از يتي پيدا شده جعلي و ساختگي است بنابراين براي مدتها تب روئيت يتي فروكش كرد تا اينكه فيلمي مستند چند ثانيه اي كه به صورت تعقيب و گريز از يتي بود در سرتاسر جهان پخش شد و بار ديگر احتمال حيات اين جانور قوت گرفت . به هر حال اينبار ديگر بحثي از جاي پاي يتي مطرح نبود بلكه فيلمي از اين جانور بدست آمده بود كه مدرك خوبي براي اثبات حضور اين موجود شمرده ميشد . جانورشناسان و دانشمندان زيادي به بررسي فيلم پرداختند اما نتيجه مايوس كننده بود . انساني كه لباس يك جانور ميمون نما را پوشيده بود و مثلا به صورت تصادفي از محل كمپ يك خانواده عبور مي كرد . نكته مهم اين بود كه علي رغم جعلي بودن فيلم , ثروت زيادي نصيب شبكه تلويزيوني كم بيننده اي شد كه براي اولين بار اين تصاوير را پخش مي كرد ! . مثال در اين مورد زياد است . در مورد هيولاي درياچه نس اسكاتلند (Loch ness)در اوايل قرن 18 كه افسانه مارهاي عظيم درياي مطرح بود اولين بار يك شاعر هلندي شعري در مورد وجود كرمهاي غول پيكر دراين درياچه سرود البته هيچ كس نتوانست چنين چيزي را در درياچه بيابد ولي اين افسانه در ذهن ها جا خوش كرد تا اينكه با كشف فسيلهاي دايناسورها و فسيل گونه هاي آبزي , كم كم شكلي كه از هيولا در ذهن ها جا گرفت , تصويري از يك دايناسور آبزي ماقبل تاريخ به نام پلسي اوسار(Plesiosaur) بود و خوب علاقه ده هزارساله بشر به تخيل كار خود را كرد و صدها نفر قسم خوردند كه هيولاي لاخ نس ( معروف به نسي ) را ديده اند و كم كم تصاويري از دايناسور كه در آب شنا مي كرد نيز گرفته شد البته جعلي بودن تصاوير يكي پس از ديگري اثبات ميشد ولي با تمام اين حرفها ميليونها دلار پول براي كاوش قدم به قدم درياچه صرف شد و نتيجه اي حاصل نشد !. اما چه چيزي باعث شد تا اين عده از جانور شناسان اين مبلغ را هزينه كنند آيا صرف رواج يك شايعه مبني بر وجود يك گونه مي تواند دليلي براي حضور آن جانور باشد؟

اين همان جوابي است كه باعث شد جانورشناسان به دو گروه انشعاب يابند عده اي كه وجود يك گونه را وقتي تائيد مي كردند كه با چشمهاي خود گونه را ببينند و عده اي كه بر اين باور بودند كه افسانه ها بر پايه حقيفت خلق مي شوند . براي اولين بار جانور شناسي به نام برنارد هوول مانس(Bernard Heuvelmans) در كتاب علمي تخيلي خود به نام(( وقتي هيولاي درياچه بر مي خيزد)) از واژه كريپتوزئولوژي (Cryptozoology)نام برد كه به معني مطالعه جانوران مخفي است (كريپتو واژه لاتين به معني مخفي و پنهان است) .به عقيده او دردنيا آنقدر مكان هاي بكر وجود دارد كه گونه هاي زيادي مي توانند بدور از چشم انسان در آنجا زندگي كنند . البته اين گفته او كاملا صحيح بود چون در سال 1938 يك ماهي گير در آبهاي جزاير آفريقاي جنوبي ماهي عجيبي را در تور خود يافت كه مشخص شد متعلق به يك نوع ماهي به نام (coelacanth )مي باشد كه گمان مي شد ميليونها سال پيش منقرض شده اند ! ويا گونه اي سخت پوست به نام خرچنگ نعل اسبي كشف شد كه در حدود 500 ميليون سال است كه زيست مي كند و برخلاف ديگر موجودات آن دوره منقرض نشده است. . واژه كريپتوزئولوژي مورد پسند عده اي جانور شناس قرار گرفت و نهايتاُ جان وال(John Wall.)در سال 1983 رشته اي به نام كريپتوزئولوژي را بنيان گذاري كرد . اساس اين علم به اين صورت مطرح مي گردد كه : كريپتوزثولوژي عبارت است از مطالعه در مورد حيواناتي كه شايعات ومداركي ( نه چندان مستدل ) در مورد حيات آنها وجود دارد و همچنين مطالعه در مورد جانوراني كه گمان مي شود كه منقرض شده اند ولي شايعاتي در مورد حيات آنها وجود دارد . در علم زيست شناسي كه با واقعيات سر و كار دارد و گاها در برخي موارد حتي وجود روح را نيز تكذيب مي كند ( در فيزيولوژي رفتار) رشته كريپتوزئولوژي يك رشته كاذب است كه بيشتر به سرگرمي شباهت دارد تا يك رشته علمي ! اما با وجود اين نگاه هر روز به علاقه مندان اين رشته افزوده مي شود از طرف ديگر جانوران تخيلي نيز به همان نسبت زياد مي شوند !!! براي مثال هر از چند گاهي خبري از روئيت موجودي به نام چوپاكابرا (Chupacabra )در بين كريپتوزئولوژيستها مطرح مي شود ( در اين مورد مفصلا خواهم نوشت) . چوپاكابرا موجودي بين سگ و كانگرو است كه خون جانوران را ميمكد! . به نسبت ديگر افسانه ها , افسانه چوپاكابرا قدمت كمتري دارد و شايد خلق اين داستان براي بقاي اين رشته لازم مي نموده است ! به هر حال قضاوت در اين مورد كمي مشكل است و حتي يك زيست شناس متعصب هم نمي تواند صد در صد تضمين دهد كه موجوداتي مانند يتي , پلسي اوسار , چوپاكابرا و گرگ نماها وجود ندارد علت هم مشخص است هر ساله گونه هاي جديد كشف شده و قوه تخيل زيست شناسان سنتي را به سمتي پيش مي برد كه از انكار صد در صد چيزي كه به چشم نمي بينند پرهيز كنند.

شير...! نامي كه هزاران داستان و افسانه را در خود پنهان دارد .. قاتلي بي رحم و يا جانوري بي باك كه ديگرموجودات را ياراي در افتادن با وي نيست. نماد شجاعت و يا شايد رياست!. تمام اين تصاوير زايده پيش فرضهايست كه از قبل با خود همراه كرديم , زايده القاعا تيست كه از مثلها و داستانها , در وجود ما رخنه كرده است , ولي در حقيقت شير شير است! بزرگترينِ گربه سانان (Felidae) پس از ببرها . جانوري كه در راسته گوشتخواران (Carnivora)طبقه بندي مي شود.اكثر نقاط اين كره خاكي روزگاري پذيراي اين جانور با شكوه بوده اما ظاهراً امروزه زمين هم بخيل شده است و به ناچار مهمان كم!

تا اوايل قرن دوم ميلادي شيرها(Panthera Leo)در تمامي افريقا , شرق اروپا و تا شبه جزيره هند زيست مي كردند اما در اواخر قرن دوم ميلادي از مناطق اروپايي محو شدند! در حال حاضر تعداد انها در افريقا بيشتر از مناطق ديگر است و در آسيا نيز تنها در كشور هند توانسته اند از گزند حوادث مصون بمانند.

1). Panthera leo persicaيا شير ايراني كه زماني در دشتهاي مركزي وجنوبي كشورمان زيست مي كرد و امروزه تعداد كمي از آنها در جنگلهاي جيا در ايالت گوجارات هندوستان يافت مي شود.

2).Panthera leo indica شير هندي كه شباهت زيادي به شير ايراني دارد ولي تعداد آنها در شبه جزيره هند به مراتب بيشتر از شير ايرانيست.

3).Panthera leo senegalensis شير سنگال , زيستگاه جانور غرب آفريقاست.

4).Panthera leo azandica شير كنگو. كه در شمال شرق كشور كنگو زندگي مي كنند .

5).Panthera leo nubicaزيستگاه جانور شرق آفريقاست.

6).Panthera leo bleyenberghiمعروف به شير كاتاگنا كه در جنوب غربي آفريقا زندگي مي كنند.

7).Panthera leo krugeri معروف به شير شمالي كه در شمال شرق آفريقا زندگي مي كنند .

البته دو زير گونه Panthera leo leoيا شير بربر وPanthera leo melanochaitaيا شير شنل پوش نيز طي همين سالهاي اخير از بين رفته و منقزض شده اند . شير بربر از شير هاي محبوب رومي ها بوده كه براي مبارزه با گلادياتورها از افريقا به رم برده ميشده .

حاصل ازدواج اورانوس (به معني آسمان) و گايا ( زمين ) چند پسر بد هيبت و نادان بود كه هر كدام توانايي ويژه اي داشتد .برونتس(Brontes)پسر بزرگتر و خالق طوفان , آرگس (Arges)خداي صاعقه , استروپس (Steropes)خداي رعد و پسر كوچكتر كرونوس(Cronus)كه قدرت كمي داشت ولي عاقلتر از برادران ديگرخود بود  و به همين جهت بيشتر مورد توجه گايا (Gaia)و اورانوس(Uranus)قرار مي گرفت ضمن اينكه سه برادر بزرگتر بسيار زشت تر از كرونوس بودند و هركدام به جاي دو چشم , يك چشم بزرگ بروي پيشاني خود داشتند وهمين باعث شده بود اورانوس آنها را پهلوان يك چشم يا سيكلوپس (Cyclops)بنامد.

ترس از قدرت زياد و مهمتر از آن حماقت سيكلوپسها باعث شد اورانوس آنها را در محلي به نام تاراتوس(Taratus)حبس كند تا از گزند قدرت پسرها در امان بماند ولي كرونوس كوچك , سيكلوپسها را از تاراتوس آزاد كرد و با كمك قدرت شيطاني آنها اورانوس را از قدرت خلع كرد و با نيرنگ مجدداً سيكلوپسها را در تاراتوس زنداني كرد . تا اينكه سالها بعد زئوس(Zeus) سيكلوپسها را با شرط اينكه قدرتهاي خود را بوي بدهند از تاراتوس آزاد كرد . در نهايت پس از مرگ زئوس سيكلوپسهاي يك چشم نيز توسط آپولو (Apollo)كشته شدند .

آخرين مورد بروز سيكلوپس درانسان مربوط به سال 2005 ودر شهر سن پترزبورگ است كه نوزاد دختر سيكلوپس پس از يك روز فوت شد و آخرين مورد سيكلوپس در حيوانات مربوط به يك گربه به نام ساي (CY.)( مخفف سيكلوپس) است كه جانور نيز بيش از يك روز دوام نياورد.

اما در دنياي وافعي اين كشتارها ادامه دارد. هميشه بعد از هر طوفان مقداري ماهي به ساحل پرتاب شده و ميميرند كه اين شامل حال پارو ماهي(Regalecus glesne)نيز مي شود . شكل ظاهري پارو ماهي با باله هاي پشتي عجيب وقرمز رنگ , كه شكلي از تاج را در ذهن القاء مي كند احتمالاً عامل اصلي ساخت افسانه هاي در رابطه با سلطنت جانور بر ديگر ماهيان است. به همين دليل پارو ماهي را در بعضي نقاط دنيا به نام شاه ماهي نيز مي شناسند. از طرف يگر بدن مار مانند جانور باعث شده كه گاهاُ نام مار دريايي نيز به آن اطلاق گردد , نامي كه شايد ريشه در افسانه هاي كهن كشورهاي اسكانديناوي دارد . افسانه اي كه حكايت از ماهي مار مانند غول پيكري دارد كه بر سر راه كشتي ها قرار مي گيرد و ساكنان كشتي را مي بلعد .

پارو ماهي با بدن روبان مانند و مسطح جزء ماهيان شناگر(پلاژيك) دسته بندي مي شود .در سيستم رده بندي جزء ماهيان استخواني و در رده لامپري شكلان(Lampriformes)طبقه بندي مي شود يعني از نظر ظاهري شباهت بيشتري به ماهي لامپري دارد. نام علمي جانور(Regalecus glesne)بر گرفته از كلمه لاتين Regalisبه معني شاهانه و سلطنتي است. زيستگاه جانور در نواحي كم عمق و نيمه عميق آبهاي مناطق گرم واستوايي است.به طوريكه پارو ماهي را ميتوان در عمق 20 متري تا 1000 متري اقيانوس يافت و طبعاُ اگر جانور در هنگام طوفان در عمق كم و نزديك ساحل باشد با جريانهاي سهمگين حاصل از توفان به ساحل برده مي شود .

با كشف استخوانهاي قديمي مارال (Dama mesopotamica)در مناطق خيروكيتا و انكوماي قبرس و ادامه اين كشفها در برخي مناطق از كشور مصر اين حقيقت آشكار شد كه جمعيت چند صد تايي حال حاضر مارال , بازمانده گله هاي عظيمي بودند كه زيستگاه آنها از ايران تا لبنان و مصرادامه داشته است . افسانه آليانوس (Aelianus)كه قدمتي بالغ بر دويست سال فبل از ميلاد مسيح دارد , در منطقه يوناني زبان قبرس رايج است . به نقل از اليانوس گوزن سرخ رنگي رياست حيوانات را به عهده مي گيرد و تمام حيوانات را از لبنان و از طريق درياي مديترانه شنا كنان به قبرس مي رساند كه به اعتقاد آنها تمامي حيوانات حاظر در اين سرزمين بازمانده همان حيوانات مهاجر هستند . امروزه مارالي در قبرس يافت نمي شود اما اين افسانه ,احتمال حضور جانور در اين منطقه را در سالهاي دورمطرح مي كند كه البته با كشف استخوان مارال اين موضوع تاييد ميشود.

مارال هيبتي به اندازه گوساله دارد و نوع نر آن شاخهاي با بريدگيها ( شاخك ) منظم دارد . مارال را درخوزستان , كرمانشاه , برخي از مناطق حفاطت شده شمال كشور و جزيره اي در درياچه اروميه مي توان يافت . شوكا(Dama Sp.)نيز يكي از جنسهاي آهوي ايراني و كوچكتر از مارال است كه مي توان آنرا در مناطق ذكر شده مشاهده كرد ( البته جمعيت شوكا در حال حاضر كمتر از مارال مي باشد ) . پاهاي شوكا بلندتر از دستهاي آن است و باعث مي شود جانور قوز كرده به نظر برسد. شوكا دمي كوتاه ونامشخص دارد . رنگ بدن حيوان در تابستان قهوه اي مايل به قرمز و در زمستان به علت توليد پشم بيشتر خاكستري مي شود . جانور نر واجد دو شاخ است كه معمولا انشعابت سه قسمتي دارد ( هر شاخ واجد سه شاخك است ) . ومهمتر اينكه شوكا يكي از كوچكترين گوزنهاي دنياست .

گياه شبدر(Trifolium arvense)با برگهاي سه تايي ( سه برگچه اي) معروف و گلهاي كپه اي سفيد وگاها صورتي را مي توان در هر زمين چمني به راحتي پيدا كرد ( البته پيدا كردن گياه شبدر سبز بدون گل در زمينه سبز چمن كمي مشكله!) .